ملی شدن صنعت نفت سرآغاز خودباوری ملت ایران

ملی شدن صنعت نفت سرآغاز خودباوری ملت ایران

باشگاه روزنامه نگاران مسجدسلیمان/ محمدرضا مکوندی: نفت درکشور ایران سابقه تاریخی دیرینه دارد .هزاران سال آتشکده سرمسجد درمسجدسلیمان باگاز طبیعی مشتعل بود؛دردایره المعارف لاروس آمده است:اولین چاه نفت دراستان شوش به دستورداریوش هخامنشی حفرشد.گزارشات مستشرقان انگلیسی همچون لایارد و لوفتوس نشان دهنده وجود چشمه های نفتی درمنطقه بختیاری درشمال خوزستان بوده است وهمین گزارشات منتشره سبب کنجکاوی ویلیام ناکس دارسی سرمایه دار یهودی الاصل انگلیسی واعزام ماریوت نماینده اش به ایران جهت بررسی امکان سرمایه گذاری وعقدقرارداد شد.
برخی منابع ازرشوه گرفتن افرادی همچون امین السطان؛ نصراله مشیرالدوله؛کتابچی رییس گمرکات و حتی مظفرالدین شاه درعقدقراردادی خبردادندکه بموجب آن بمدت هفتاد سال حق امتیاز استخراج؛بهره برداری وفروش معادن نفت وگاز در مناطقی به وسعت چهارصدهشتاد هزارمایل درایران بجزاستان های شمالی به دارسی انگلیسی واگذارشد.دراین قرارداد فاجعه بارعوایددولت ایران شانزده درصدخالص بوده است هرچند درطول دهها سال بهره برداری بی چون چرای استعمار پیرانگلیس،بادستکاری دفاتر میزان استخراج و فروش نفت همین حق اندک ملت ایران را ندادند!
این‏ قرارداد، به حدى عجیب و باور نکردنى بود که حتى «لردکرزن‏» ازسیاستمداران مشهور انگلستان و از پایه‏ گذاران سیاست‏ استعمارى آن کشور، در باره این قرارداد، نوشت:«واگذارى کلیه منابع صنعتى یک مملکت‏ به‏ دست‏ خارجى،حقیقتا عجیب و غریب به‏ نظر می آید و حرارت انگلیس دوستى‏ در تهران در هیچ تاریخى تابه این درجه بالا نرفته‏ بود.» وینستون چرچیل نخست وزیرانگلیس بااظهاررضایت از عوایدسرشارچاههای نفت مسجدسلیمان می گوید:مسجدسلیمان قطعه ای ازبهشت است دریک صحرای گرم وسوزان.
۲۵ خرداد۱۲۷۸ سرآغاز فوران چاه شماره یک مسجدسلیمان بود ۴ بامداد چاه باغرشی سهمگین بشدت فوران کرد و کارکنان گروه اکتشاف نفت دارسی ذوق زده درزیرباران نفت رقص کنان سرآغازچنگ اندازی خود به ابن ثروت بزرگ مردم ایران راجشن گرفتند. واین اغاز فعالیت نخستین چاه نفت درخاورمیانه آنهم دردامان استعمار بود!


برای تسریع درچپاول این ثروت ملی خیلی زود چاههای نفت مسجدسلیمان به بیش از۳۷۴حلقه افزایش ومیادبن نفتی جون لالی هفتکل ؛عنبر؛ نفت سفید یکی پس ازدیگری کشف شد.
نفت وسیاست ازهمان ابتدا درایران رابطه جداناشدنی یافتندشرکتهای نفت ایران وانگلیس بی پی تاسیس وکاملا مستقل ازدولت ایران خوزستان را حیاط خلوت خودنمودند حتی پلیس مستقل تشکیل وبادولت مرکزی رابطه مملو ازتحقیر داشتند.وبواسطه حضور دربین بومیان ساده وبی آزار حق توحش درحقوق خوددریافت می نمودند!
نفت ایران تاریخ بسیار پرفراز وفرودی را طی کرد وحتی درخلال جنگ جهانی دوم باتغییر سوخت ناوهای جنگی متفقین ومخصوصا بیش از۲۰۰۰ناو جنگی انگلیس اززغال سنگ به فرآورده های نفتی سبب برتری متفقین درجنگ شد .
قریب به چهار دهه انگلیس حاکم بلامنازع خوزستان بودوبه دولت مرکزی بی اعتنا؛ وباحفرواستخراج صدها حلقه چاه نفت نه تنها میلیاردها بشکه نفت ایران را به غارت برد بلکه بهیچ وجه اجازه کوچکترین دخالت وآموزش فنی به ایرانیان را جهت آشنایی باتکنولوژی اکتشاف و استخراج نفت نمی داد.
به مرورنفرت شدیدی نسبت به انگلیسی ها متکبرومغرور وغارتگر دربین کارکنان نفت جنوب ایجادوکم کم مردم ایران با چپاول گسترده مخازن نفت توسط پیراستعمارآشنا وافکار اعتراضی توسط گروههای سیاسی و روشنفکران وطن پرست؛وعاظ مذهبی ؛جراید و اقشارمختلف شکل گیری شد.
پاییز و زمستان ۱۳۲۹ مرحله اوج گیری نهضت ملی شدن نفت ایران است. با ملاقات آیت الله کاشانی و دکتر مصدق در آبان ماه توافق اصولی برای تشدید جنبش با هماهنگی جناح های ملی و مذهبی صورت می گیرد.
روز ۱۹ آذر ۱۳۲۹ گزارش کمیسیون نفت به وسیله حسین مکی، مخبر کمیسیون در مجلس شورای ملی، قرائت می شود.
نمایندگان جبهه ملی در مجلس شورای ملی در دی ماه ۱۳۲۹ رسما طرح ملی شدن نفت را مطرح کردند. دکتر شایگان، حسین مکی، اللهیار صالح، دکتر مصدق، حائری زاده، دکتر بقایی و… فعال بودند.
به دعوت آیت الله کاشانی و جبهه ملی تظاهرات گسترده ای در مرکز تهران و میدان بهارستان در حمایت از طرح ملی شدن نفت صورت گرفت.
روزنامه نگاران شجاعی مانند دکتر سید حسین فاطمی مدیر روز نامه باختر امروز و عبد الرحمن فرامرزی و خلیل ملکی از طریق نوشتن مقاله در مطبوعات نسبت به ملی شدن نفت به مردم اگاهی می دادند.
مراجع تقلید به رهبری ایت الله محمد تقی خوانساری و بسیاری از روحانیان برجسته استان ها با انتشار اعلامیه از ایده ملی شدن نفت حمابت کردند.
با اوج گیری جنبش ملی، فشار دولت سپهبد رزم آرا بر مبارزین و مطبوعات در اواخر دی ۱۳۲۹ بیستر شد. دکتر فاطمی و چند تن از روز نامه نگاران دستگیر و زندانی شدند…


آیت الله کاشانی با ایراد سخنرانی مهمی با حمایت از مطبوعات ادامه مبارزه برای ملی شدن نفت را واجب شرعی اعلام کرد و از مردم خواست تا پیروزی نهایی مقاومت کنند. وی به رزم آرا هم هشدار شدید داد.
با دفاع رزم آرا، نخست وزیر وقت از شرکت نفت انگلیس و ارائه قرار داد الحاقی به مجلس در ابتدای پاییز ۱۳۲۹ و رد قرارداد الحاقی توسط کمیسیون نفت و تاکید بر اصل ملی شدن نفت در ابتدای بهمن، درگیری رزم آرا و اقلیت جبهه ملی در مجلس وارد مرحله جدیدی شد.
سید مجتبی نواب صفوی رهبر جمعیت فداییان اسلام با آیت الله کاشانی دیدار کرد. در این ملاقات راه های ادامه مبارزات با هدف ملی شدن نفت بررسی شد. پس از این ملاقات نواب با انتشار بیانیه شدید اللحن به رژیم پهلوی هشدار داد تا مقابل مردم نایستد. نواب همچنین ترور عبد الحسین هژیر وزیر دربار در سال ۱۳۲۸ را به رزم آرا یاد آوری کرد. شجاعت نواب در آن مقطع در بالا بردن روحیه مردم و جناح های سیاسی بشدت موثر بود.
دولت با هماهنگی دربار و رزم آرا و با هدف جلوگیری از تصویب طرح ملی شدن نفت مصمم شد لایحه قرارداد الحاقی را از مجلس باز پس گیرد.
با اوج گیری تحرکات جناح حاکم علیه ملیون، دکتر مصدق با ایراد یک سخنرانی مهم در کمیسیون نفت، طرح ملی شدن صنعت نفت را بزرگترین اقدام برای آزادی و ترقی ملت ایران دانست و بر ادامه حرکت تاکید نمود.
تظاهرات به نفع جبهه ملی در تهران و دیگر شهر ها هر روز توسعه یافته و مردم نوار های سه رنگ پرچم ایران را با شعار “نفت باید ملی شود” به سینه خود می زدند.حالا مردم بخوبی به عمق این قرارداد ننگین پی برده بودند‌
در میان مطبوعات وفادار به جنبش نفت روزنامه باختر امروز پیشروتر بود و سر مقاله های دکتر فاطمی اگاهی مردم به ابعاد حرکت را بیشتر می کرد. جوانان باختر امروز را در میادین توزیع می کردند.
در فاصله نیمه دی تا نیمه بهمن ۱۳۲۹ دو میتینگ بزرگ مردم تهران در حمایت از جنبش نفت در مسجدشاه بازار و میدان بهارستان برگزار شد. احزاب متشکل در جبهه ملی در این دو میتینگ مهم حضور داشتند.نهایتا بدنبال قتل رزم آرا توسط گروه فداییان اسلام تنها دوهفته بعدمبارزات مردم جواب داد وقانون ملی شدن نفت درمجلس شورای ملی به تاییدنمایندگان وقت رسید.اما پیامدهای ملی شدن صنعت نفت چه بود؟لغو قراردادی استعماری هفتادساله بنفع ملت ایران ؛کوتاه کردن دست استعمارپیرانگلیس ازثروت خدادادی مردم ایران جالب اینکه انگلیسی ها بهیچ وجه اجازه ورود به هیات خلع یداعزامی ازتهران به صنعت نفت جنوب نمی دادند اما تظاهرات دهها هزارنفری کارکنان صنعت نفت آنها راوحشت زده وناچارا با حضور هیات خلع ید موافقت کردند!در نهایت درحالی ایران راترک کردند که معتقدبودندبعلت ناتوانی ایرانی ها دراداره صنایع نفتی بزودی بازخواهندگشت! اما ایرانیان درپرتو روحیه قوی بیگانه ستیزی رضایتمند ازکوتاه شدن دست انگلیس ازصنایع عظیم نفتی با خوباوری اداره صنایع نفتی را خودبعهده گرفتندوتاسیسات نفتی رادرکمال تعجب انگلیسی ها یکی پس ازدیگری وارد مدارفعالیت کردند!
انگلیس درابتدای بهارسال ۱۳۳۰ با اجرای طرح ((اکلتون)) یعنی کاربرد زور برای اشغال خوزستان برای تحت فشارقراردادن دولت مصدق به ابطال قانون ملی شدن نفت باانتقال ناوهای جنگی به سواحل خوزستان وفرود هواپیماهای جنگی درفرودگاه بصره قصد تصرف نظامی خوزستان را داشت که بدنبال حمله مردم درآبادان ومسجدسلیمان به افرادانگلیسی بخوبی متوجه حس تنفرشدید وبیگانه ستیز ایرانیان ازخودشدندوحمله نظامی به خوزستان را با مقاومت وتقابل گسترده مردم دراین منطقه ارزیابی واز حمله نظامی صرف نظرکردند
باپیروزی انقلاب اسلامی اداره وتوسعه صنایع عظیم نفتی به دست کارکنان این صنعت افتاد و درسایه خودباوری واعتقاد به طرد ببگانگان بانوآوری وابتکار کارکنان ایرانی صنعت نفت دراین صنعت عظیم رزمینه حفاری واحداث پالایشگاهها این هدف متجلی شد.

درباره نویسنده

8177مطلب نوشته است .

نوشتن دیدگاه

شما میتوانید از تصاویر مخصوص خود در قسمت نظرات استفاده نمایید برای اینکار از وب سایت آواتارکمک بگیرید .

تمام حقوق این سایت برای © 2020 باشگاه روزنامه نگاران مسجدسلیمان. محفوظ است.
ویرایش شده توسط سعید مرادی